فیبروم رحم در بارداری؛ علت و روشهای درمان

فیبروم رحم در بارداری یکی از شایع ترین شرایط خوش‌خیم رحم است که قبل از بارداری وجود داشته یا برای اولین بار در دوران بارداری تشخیص داده می شود. این توده ها از بافت عضلانی رحم ایجاد می شوند و در بسیاری از موارد بدون علائم هستند اما در برخی زنان با درد، خونریزی یا اختلالات مربوط به بارداری همراه می شوند. اهمیت شناخت فیبروم ها در بارداری به این دلیل است که اندازه، تعداد و محل قرارگیری آنها روی روند رشد جنین، موقعیت جفت و نوع زایمان اثر می گذارد. در این مقاله به بررسی موضوعاتی اعم از علت فیبروم رحم در بارداری، علائم، انواع، عوارض، روشهای تشخیص و درمان این عارضه می پردازیم پس با ما همراه باشید.

فیبروم رحم در بارداری چیست؟

فیبروم رحم در بارداری به توده های خوش خیم عضلانی گفته می شود که در دیواره رحم یا سطح داخلی و خارجی آن رشد می کنند و همزمان با بارداری وجود دارند. این توده ها از نظر اندازه از چند میلی متر تا چندین سانتی متر متفاوت هستند و ممکن است یک عدد یا چندین عدد باشند. در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی و افزایش جریان خون رحم، برخی فیبروم ها رشد می کنند یا نسبت به قبل علامت دار می شوند. البته همه فیبروم ها در بارداری بزرگتر نمی شوند و در برخی موارد ثابت می مانند یا حتی کوچک تر می شوند. 

آیا فیبروم در بارداری خطرناک است؟

در بیشتر موارد، فیبروم در بارداری خطر جدی ایجاد نمی کند و بارداری بدون مشکل ادامه می یابد اما در برخی شرایط با عوارضی همراه می شود. از مهمترین عوارض احتمالی میتوان به درد شدید ناشی از دژنراسیون (تغییرات خونرسانی و نکروز)، خونریزی واژینال، افزایش احتمال سقط در برخی موارد، زایمان زودرس، پارگی زودرس کیسه آب، محدودیت رشد جنین، اختلال در موقعیت جفت (مانند جفت سرراهی یا جداشدگی جفت)، کاهش فضای رحم، قرارگیری غیرطبیعی جنین (بریچ یا عرضی)، افزایش احتمال نیاز به سزارین و خونریزی پس از زایمان اشاره کرد. لازم به ذکر است میزان خطر به اندازه فیبروم، تعداد آن، محل قرارگیری و وجود علائم بستگی دارد و باید به صورت فردی بررسی شود.

علائم فیبروم رحم در بارداری

در دوران بارداری، بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم رحم علامت مشخصی ندارند و تنها در سونوگرافی تشخیص داده می شوند. با این حال، تغییرات فیزیولوژیک بارداری ممکن است باعث تشدید علائم یا ایجاد نشانه های جدید شود. شدت علائم به اندازه و محل فیبروم وابسته است و در برخی موارد، علائم با مشکلات شایع بارداری اشتباه گرفته می شود. علائم فیبروم رحم در بارداری عبارتند از:

• یبوست
• تکرر ادرار
• درد کمر یا پهلو
• درد زیر شکم یا لگن
• افزایش حساسیت شکم
• درد هنگام رابطه جنسی
• نفخ و احساس پری شکم
• خونریزی یا لکه بینی واژینال
• احساس فشار یا سنگینی در لگن
• انقباضات رحمی یا دردهای شبیه درد زایمان
• تب خفیف در برخی موارد مرتبط با دژنراسیون

علت فیبروم در دوران بارداری

رشد یا تغییر اندازه فیبروم ها در بارداری موضوعی متغیر است و در همه زنان رخ نمی دهد. برخی فیبروم ها به دلیل شرایط هورمونی و افزایش خونرسانی در سه ماهه اول و دوم ممکن است بزرگ تر شوند، در حالی که در سه ماهه سوم یا پس از زایمان کاهش اندازه پیدا می کنند. همچنین نوع فیبروم، میزان وابستگی به خونرسانی و واکنش بافتی بر روند رشد اثر می گذارد. شناخت دلایل احتمالی رشد به پایش دقیق تر و تصمیم گیری درمانی کمک می کند.

علت	توضیح
افزایش استروژن و پروژسترون	در بارداری سطح این هورمون ها افزایش می یابد و برخی فیبروم ها به هورمون ها حساس هستند. این حساسیت باعث تحریک رشد سلول های عضلانی و افزایش حجم توده می شود.
افزایش جریان خون رحم	با رشد بارداری، خونرسانی به رحم افزایش می یابد و این موضوع مواد غذایی بیشتری در اختیار فیبروم قرار می دهد. در نتیجه برخی توده ها در مدت کوتاه بزرگ تر می شوند.
تغییرات فاکتورهای رشد (Growth Factors)	در دوران بارداری، فاکتورهای رشد بافتی افزایش پیدا می کنند و تکثیر سلولی را تقویت می کنند. این فرآیند ممکن است رشد فیبروم را در برخی زنان تسریع کند.
ورم و تغییرات بافتی	افزایش مایعات بدن و تغییرات بافت همبند ممکن است باعث بزرگ تر به نظر رسیدن فیبروم شود. این حالت همیشه به معنای رشد واقعی نیست و گاهی ناشی از ادم بافتی است.
دژنراسیون و تغییر ساختاری	در بعضی موارد، خون رسانی ناکافی باعث تغییرات داخل فیبروم می شود و توده دردناک و متورم می گردد. این حالت می تواند افزایش حجم ظاهری و علائم قابل توجه ایجاد کند.
اندازه اولیه و محل قرارگیری	فیبروم های کوچک در اوایل بارداری معمولاً پتانسیل رشد بیشتری دارند. همچنین فیبروم هایی که در دیواره رحم قرار دارند ممکن است بیشتر تحت تأثیر تغییرات بارداری باشند.

انواع فیبروم رحم در بارداری

محل قرارگیری فیبروم نقش تعیین کننده ای در علائم و عوارض احتمالی دارد. برخی انواع فیبروم بیشتر با خونریزی یا اختلال در لانه گزینی مرتبط هستند و برخی دیگر ممکن است بر فضای رحم یا مسیر زایمان اثر بگذارند. در فیبروم رحم در بارداری شناخت نوع توده کمک می کند تا خطرات احتمالی دقیق تر ارزیابی شود و پایش بارداری هدفمندتر انجام گیرد.

فیبروم زیر مخاطی

فیبروم زیر مخاطی در لایه داخلی رحم و نزدیک به حفره رحم رشد می کند. این نوع فیبروم بیشتر با خونریزی و اختلال در لانه گزینی مرتبط است و در برخی موارد خطر سقط یا مشکلات جفت را افزایش می دهد. در بارداری، اهمیت آن به نزدیکی به حفره رحم و احتمال ایجاد تغییر در فضای رشد جنین مربوط می شود.

فیبروم داخل دیواره ای

فیبروم داخل دیواره ای در ضخامت عضله رحم قرار دارد و شایع ترین نوع فیبروم محسوب می شود. بسته به اندازه، ممکن است باعث درد لگنی، افزایش انقباضات رحمی یا تغییر شکل رحم شود. در بارداری های همراه با این نوع فیبروم معمولا پایش رشد جنین و وضعیت جفت اهمیت بیشتری پیدا می کند.

فیبروم زیر سروزی

فیبروم زیر سروزی روی سطح خارجی رحم و زیر لایه سروزا رشد می کند. این نوع فیبروم کمتر باعث خونریزی می شود اما می تواند با فشار روی اندام های مجاور مانند مثانه یا روده، علائمی مثل تکرر ادرار یا یبوست ایجاد کند. در برخی موارد بزرگ بودن آن ممکن است وضعیت قرارگیری جنین را تغییر دهد.

فیبروم پایه دار

فیبروم پایه دار از نوع زیر سروزی یا زیر مخاطی می باشد و با یک پایه باریک به رحم متصل است. مهمترین مسئله در بارداری، احتمال پیچ خوردگی پایه و ایجاد درد ناگهانی شدید است. در صورت بروز پیچ خوردگی، درد شدید و حساسیت شکمی ممکن است ایجاد شود و نیاز به ارزیابی فوری وجود دارد.

فیبروم گردنی

فیبروم گردنی در ناحیه دهانه رحم یا نزدیک آن قرار می گیرد و نسبتا کمتر شایع است. این نوع ممکن است مسیر زایمان طبیعی را تنگ کند یا در روند باز شدن دهانه رحم اختلال ایجاد نماید. در برخی موارد، وجود فیبروم گردنی احتمال سزارین را افزایش می دهد و برنامه ریزی زایمان را تحت تاثیر قرار می دهد.

بیشتر بخوانید: علت ترکیدن فیبروم رحم

فیبروم رحم و زایمان طبیعی

زایمان طبیعی در بسیاری از زنان دارای فیبروم امکان پذیر است، به ویژه زمانی که فیبروم کوچک باشد یا در محلی قرار گرفته باشد که مانع مسیر زایمان نشود. تصمیم گیری برای زایمان طبیعی بر اساس اندازه و محل فیبروم، وضعیت قرارگیری جنین، شرایط دهانه رحم و وجود عوارض بارداری انجام می شود. فیبروم هایی که در قسمت فوقانی رحم هستند کمتر مانع زایمان طبیعی می شوند. با این حال، در برخی موارد ممکن است فیبروم باعث انقباضات نامنظم، طولانی شدن روند زایمان یا افزایش درد شود. 

فیبروم رحم و سزارین

سزارین در برخی موارد برای زنان مبتلا به فیبروم انتخاب می شود یا به صورت ضروری انجام می گیرد. زمانی که فیبروم در بخش تحتانی رحم یا نزدیک دهانه رحم قرار داشته باشد و مسیر خروج جنین را محدود کند، احتمال سزارین افزایش می یابد. همچنین فیبروم های بزرگ باعث قرارگیری غیرطبیعی جنین یا اختلال در انقباضات موثر می شوند و این شرایط نیز تصمیم به سزارین را محتمل می کند. یکی از نکات مهم این است که در حین سزارین، خارج کردن فیبروم (میومکتومی) به صورت روتین انجام نمی شود زیرا خطر خونریزی زیاد دارد. پس از زایمان و با کاهش هورمون ها، بسیاری از فیبروم ها کوچک تر می شوند و تصمیم درمانی نهایی به بعد از بارداری موکول می شود.

آیا فیبروم باعث سقط جنین می‌ شود؟

فیبروم رحم در بارداری در بیشتر موارد بی‌ خطر است اما در برخی شرایط خاص خطر سقط جنین را افزایش می دهد. تاثیر فیبروم بر سقط به اندازه، تعداد و محل قرارگیری آن در رحم بستگی دارد؛ به‌ ویژه فیبروم‌ هایی که داخل حفره رحم قرار دارند (ساب‌موکوزال) بیشتر با افزایش احتمال سقط مرتبط هستند. همچنین اگر فیبروم باعث کاهش خونرسانی به جفت یا تغییر شکل حفره رحم شود، ممکن است روند طبیعی بارداری را مختل کند. با این حال بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم، بارداری سالم و بدون عارضه‌ ای را تجربه می‌ کنند.

تشخیص فیبروم در بارداری

تشخیص فیبروم در بارداری باید با دقت انجام شود زیرا برخی تغییرات طبیعی بارداری یا توده های دیگر ممکن است با فیبروم اشتباه گرفته شوند. علاوه بر تشخیص وجود فیبروم، تعیین اندازه، تعداد، محل دقیق و ارتباط آن با جفت و دهانه رحم اهمیت بالایی دارد. به طور کلی روشهای تشخیص این عارضه به شرح زیر است:

• معاینه لگنی و بررسی بالینی
• سونوگرافی ترانس ابدومینال
• سونوگرافی ترانس واژینال (در صورت نیاز)
• MRI بدون کنتراست (در موارد منتخب و با نظر پزشک)
• بررسی های آزمایشگاهی در صورت خونریزی یا کم خونی
• داپلر سونوگرافی برای ارزیابی خون رسانی در موارد خاص

درمان فیبروم در بارداری

هدف درمان فیبروم در بارداری کنترل علائم و پیشگیری از عوارض است. در بسیاری از زنان، تنها بررسی منظم با سونوگرافی و معاینه کافی است. انتخاب درمان به شدت درد، وجود خونریزی، نشانه های زایمان زودرس، محل فیبروم و وضعیت مادر و جنین بستگی دارد. در موارد خاص که عوارض شدید ایجاد شود، ممکن است مداخلات تخصصی لازم باشد و تصمیم نهایی باید توسط متخصص زنان و زایمان انجام گیرد. در صورت نیاز به ارزیابی دقیق و تصمیم گیری درمانی، مراجعه به بهترین جراح زنان در فرمانیه تهران در مدیریت صحیح و ایمن کمک کننده می باشد.

• پایش منظم و سونوگرافی دوره ای
• بستری و مراقبت حمایتی در درد شدید یا علائم هشدار
• درمان کم خونی در صورت خونریزی یا کاهش هموگلوبین
• مدیریت درد با داروهای مجاز در بارداری طبق نظر پزشک
• کنترل انقباضات رحمی در موارد لازم با درمان های بیمارستانی
• برنامه ریزی زایمان (طبیعی یا سزارین) بر اساس شرایط فیبروم و جنین
• استراحت نسبی و کاهش فعالیت در صورت درد یا تهدید زایمان زودرس
• مداخله جراحی انتخابی در موارد بسیار محدود و خاص (با تشخیص پزشک)

نتیجه گیری

 با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، فیبروم رحم در بارداری معمولا یک وضعیت خوش خیم است اما در برخی زنان با درد، خونریزی یا افزایش احتمال برخی عوارض بارداری همراه می شود. ارزیابی دقیق اندازه و محل فیبروم و پایش منظم، کلید مدیریت ایمن این شرایط است. تصمیم درباره نوع زایمان و روش درمان باید بر اساس شرایط مادر و جنین و با نظر متخصص انجام شود.